Türkiye Plastik Atık Çalıştayı’nda Yerel Uygulamalar Ve Sorunlar Masaya Yatırıldı

Sıfır Atık Hareketi Kurucusu, Birleşmiş Milletler Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı ve Sıfır Atık Vakfı Onursal Başkanı Emine Erdoğan’ın öncülüğünde Türkiye’den dünyaya yayılan Sıfır Atık vizyonu doğrultusunda gerçekleştirilen çalıştay, plastik kirliliğiyle mücadelede merkezi politikalar ile yerel uygulamaları aynı platformda buluşturdu. VALİLER SAHA DENEYİMLERİNİ PAYLAŞTI Çalıştayın ilk gününde düzenlenen “Üst Düzey Değerlendirme Oturumu II – Valiler Oturumu: Plastik Döngüsünde Yerel Uygulamalar ve Değerlendirme Perspektifleri” başlıklı oturumda, plastik döngüsünün iller ve bölgeler bazındaki görünümü değerlendirildi. İçişleri Bakan Yardımcısı Dr. Mehmet Cangir’in moderatörlüğündeki oturuma Muğla Valisi Dr. İdris Akbıyık, Antalya Valisi Hulusi Şahin, Adana Valisi Mustafa Yavuz ve Mersin Vali Yardımcısı Faik Arıcan katıldı. AKBIYIK’TAN ORTAK ÇATI YAPI ÖNERİSİ Muğla Valisi Dr. İdris Akbıyık, kent genelindeki çevre çalışmalarının ortak akıl anlayışıyla yürütüldüğünü belirtti. Belediyeler, üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşları ile sivil toplum kuruluşlarının yer aldığı katılımcı bir yapı sayesinde koordinasyonun güçlendirildiğini ifade eden Akbıyık, çevre bilincinin gelecek nesillere aktarılmasının önemine dikkat çekti. Akbıyık, Mavi-Yeşil Okullar Projesi kapsamında okullarda gerçekleştirilen bilinçlendirme faaliyetlerinin yanı sıra tek kullanımlık pet şişe kullanımını azaltmaya yönelik temiz su arıtma sistemlerinin de önemli katkı sunduğunu söyledi. Atık yönetim süreçlerinin daha etkin ve sürdürülebilir yürütülebilmesi amacıyla Katı Atık Yönetimi Genel Müdürlüğü veya tüm süreci tek merkezden koordine edecek ortak bir çatı yapının kurulmasını öneren Akbıyık, kurumsal koordinasyonun güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı. HULUSİ ŞAHİN: “YÜZDE 1’LİK REZERVASYON KAYBININ MALİYETİ 300 MİLYON DOLAR” Antalya Valisi Hulusi Şahin ise plastik kirliliğinin Antalya açısından yalnızca çevresel değil, aynı zamanda ciddi bir ekonomik risk oluşturduğuna dikkat çekti. Antalya’nın kültür turizminden ziyade deniz, kum ve güneş turizmiyle öne çıktığını belirten Şahin, deniz ve kıyılarda yaşanabilecek plastik kirliliğinin turizm sektörünü doğrudan etkilediğini söyledi. Şahin, Manavgat’ta yaşanan bir atık boşalımının uluslararası kamuoyuna yansımasının ardından Kemer ve Alanya gibi turizm merkezlerinin de olumsuz etkilendiğini belirterek, “İnsanlar denize girerken plastik çöp yığınları ile karşılaşıyorlar. Bizim sadece yüzde 1’lik rezervasyon iptalinin maliyeti 300 milyon dolar. Geri dönüşüm sektörünün tamamını toplayın, bizim yüzde 1’lik kaybımızı karşılamaz” dedi. Şahin’in açıklaması, plastik atık yönetiminin turizm gelirleri ve bölge ekonomisi açısından taşıdığı kritik önemi ortaya koydu. YAVUZ: “KALICI ÇÖZÜM GÜÇLÜ ALTYAPI VE GÜVENİLİR VERİYLE MÜMKÜN” Adana Valisi Mustafa Yavuz, Adana’nın tarımın yanı sıra Türkiye’nin önde gelen sanayi üretim merkezlerinden biri olduğunu belirterek plastik kirliliğinin çok boyutlu değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti. Plastik kirliliğini toprak, su, gıda, insan sağlığı ve Akdeniz arasında uzanan tek bir çevresel zincir olarak ele aldıklarını belirten Yavuz, “Adana’da toprağı korumadan suyu, nehirlerimizi korumadan da denizlerimizi koruyamayız. Kalıcı çözümün güçlü altyapı, güvenilir veri ve sürekli izlemeyle mümkün olacağına inanıyoruz” dedi. Yavuz, bu kapsamda teknik ekip oluşturduklarını ve İl Eylem Planı hazırlıklarının devam ettiğini kaydetti. MERSİN’DE KAPSAMLI YÖNERGE HAZIRLIĞI Mersin Vali Yardımcısı Faik Arıcan da kentin güçlü ve çok sektörlü ekonomik yapısının plastik kullanımının farklı alanlarda yoğunlaşmasına neden olduğunu söyledi. Özellikle tarım sektöründe sera örtüleri, sulama sistemleri ve ambalajların önemli miktarda plastik kullanımına yol açtığını belirten Arıcan, mikroplastik sorununa yalnızca il ölçeğinde değil, bölgesel bir bakış açısıyla yaklaşılması gerektiğini vurguladı. Arıcan, plastik atık sorununun çözümünde tüm paydaşların aynı doğrultuda hareket etmesi gerektiğini belirterek, “İlimizde kapsamlı bir yönerge çalışması yapıyoruz” ifadelerini kullandı. İLLERİN SAHA DENEYİMLERİ ORTAK ZEMİNDE BULUŞTU Oturumda, farklı sosyoekonomik yapılara, üretim ve tüketim desenlerine sahip illerin plastik döngüsüne ilişkin saha deneyimleri değerlendirildi. Adana, Mersin, Muğla ve Antalya’nın tarım, turizm, sanayi, liman ve lojistik faaliyetleri ile kıyı kullanımı bakımından farklılaşan özelliklerinin plastik atık yönetimine yansımaları ele alınırken, illerde karşılaşılan ortak sorunlar ve bölgesel ihtiyaçlar da gündeme getirildi. Valiler tarafından yapılan değerlendirmelerde; plastik atıkların oluşumunun azaltılması, kaynağında ayrı toplama, toplama ve geri dönüşüm altyapısının geliştirilmesi, geri kazanım kapasitesinin artırılması ve ikincil ham madde kullanımının yaygınlaştırılması başlıkları öne çıktı. KIYILAR, TARIM VE DOĞAL ALANLAR KORUNACAK Plastik atıkların deniz ve kıyı ekosistemleri, akarsular, tarım alanları, su havzaları ile doğal ve kültürel miras alanları üzerindeki etkileri de oturumda değerlendirildi. Özellikle kıyı kentlerinde turizm sezonunda artan nüfus hareketliliğinin oluşturduğu atık yükü, liman ve lojistik faaliyetleri, tarımsal üretimde kullanılan plastikler ve sera atıklarının yönetimi gibi yerel ölçekte öne çıkan konular ele alındı. Plastik kirliliğinin yalnızca atık yönetimi kapsamında değil; çevre, ekonomi, tarım, turizm, gıda güvenliği ve insan sağlığıyla bağlantılı bütüncül bir mesele olarak değerlendirilmesinin önemi vurgulandı. YEREL UYGULAMALAR VE İYİ ÖRNEKLER PAYLAŞILDI Oturumda illerde yürütülen çalışmalar ve sonuç alınan uygulamaların yanı sıra mevcut altyapının geliştirilmesine yönelik ihtiyaçlar da değerlendirildi. Kaynağında ayrı toplama ve geri dönüşüm sistemlerinin güçlendirilmesi, plastik atıkların kaynağının ve hareketinin daha etkin şekilde izlenmesi, veri altyapısının geliştirilmesi ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi başlıkları öne çıktı. Farklı illerde geliştirilen uygulamaların, uygun koşulların bulunduğu diğer kentlere aktarılabilecek modeller oluşturması ve yerel deneyimlerin ulusal politika süreçlerine daha güçlü şekilde yansıtılması hedeflendi. MERKEZİ VE YEREL YÖNETİMLER ARASINDA KOORDİNASYON VURGUSU Valiler Oturumu’nda kamu kurumları, belediyeler, özel sektör, üniversiteler, meslek kuruluşları, sivil toplum ve vatandaşların plastik döngüsündeki sorumlulukları da ele alındı. Yerel ölçekte yürütülen çalışmaların etkinliğinin artırılması için merkezi yönetim ile yerel aktörler arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesi, ihtiyaç duyulan mevzuat, finansman, teşvik, denetim ve kurumsal kapasite alanlarında destek mekanizmalarının geliştirilmesi gerektiği değerlendirildi. Plastik atıkların kaynağından nihai işleme kadar izlenebilmesi, düzenli veri paylaşımı ve iyi uygulamaların yaygınlaştırılmasının yerel mücadelede önemli araçlar olduğu vurgulandı. YEREL DEĞERLENDİRMELER ÇALIŞTAY SONUÇLARINA AKTARILACAK Valiler Oturumu’nda ortaya konulan görüş ve öneriler, çalıştay kapsamında gerçekleştirilen tematik masa çalışmalarına aktarılacak. Oturumdan elde edilen değerlendirmelerin; illerdeki ortak ve farklılaşan sorunların belirlenmesi, yerel ihtiyaçların ortaya konulması, uygulanabilir iyi örneklerin tespit edilmesi ve merkezi idare ile yerel aktörler arasındaki koordinasyon alanlarının güçlendirilmesine katkı sağlaması bekleniyor. Valiler tarafından paylaşılan saha deneyimlerinin, Türkiye Plastik Döngüsü Sonuç Raporu ve Sonuç Bildirisi ile çalıştay kapsamında hazırlanacak politika ve değerlendirme raporlarına yerel ölçekte önemli bir girdi oluşturması hedefleniyor. Böylece Türkiye Plastik Atık Çalıştayı kapsamında ulusal politika perspektifi ile yerel saha deneyiminin aynı zeminde buluşturulması; atığı azaltan, kirliliği önleyen ve döngüsel ekonomiyi güçlendiren uygulanabilir bir Türkiye yaklaşımının geliştirilmesine katkı sunulması amaçlanıyor. Hamdi Acet SonAlanya